PSA y\u00fcksekli\u011fi nedenleri ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken ilk bilinmesi gereken nokta \u015fudur: PSA y\u00fcksekli\u011fi tek ba\u015f\u0131na prostat kanseri tan\u0131s\u0131 anlam\u0131na gelmez. Prostat dokusundan salg\u0131lanan bu protein; iyi huylu prostat b\u00fcy\u00fcmesi, enfeksiyon, idrar yolu problemleri ve baz\u0131 g\u00fcnl\u00fck etkenler nedeniyle de kanda y\u00fckselebilir. Bu nedenle sonu\u00e7, hastan\u0131n ya\u015f\u0131, \u015fikayetleri, muayene bulgular\u0131, \u00f6nceki PSA de\u011ferleri ve gerekirse ileri incelemelerle birlikte de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
PSA sonucu y\u00fcksek \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda kayg\u0131lanmak anla\u015f\u0131l\u0131r bir durumdur. Ancak aceleyle kesin bir sonuca varmak yerine, de\u011ferin neden y\u00fckseldi\u011fini sistematik bi\u00e7imde ortaya koymak gerekir. Do\u011fru de\u011ferlendirme, gereksiz biyopsilerden ka\u00e7\u0131nmaya ve ger\u00e7ekten gerekli hastalarda kanser tan\u0131s\u0131n\u0131n gecikmeden konulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
PSA, \u201cprostata \u00f6zg\u00fc antijen\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bir proteindir. Prostat bezi taraf\u0131ndan \u00fcretilir ve az miktarda kana ge\u00e7er. PSA testi prostat kanseri taramas\u0131 ve takibinde de\u011ferli bir ara\u00e7t\u0131r; fakat yaln\u0131zca kansere \u00f6zg\u00fc de\u011fildir. Bu nedenle test sonucunun tek ba\u015f\u0131na \u201cnormal\u201d veya \u201ctehlikeli\u201d \u015feklinde yorumlanmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte belirli bir PSA s\u0131n\u0131r\u0131 \u00fczerinden karar verilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da g\u00fcncel yakla\u015f\u0131m daha ki\u015fiseldir. Ayn\u0131 PSA de\u011feri, 50 ya\u015f\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck prostat hacmine sahip bir erkekte ve 75 ya\u015f\u0131ndaki ileri derecede prostat b\u00fcy\u00fcmesi olan bir erkekte farkl\u0131 anlam ta\u015f\u0131yabilir. PSA\u2019n\u0131n zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimi, prostat\u0131n hacmi ve serbest PSA oran\u0131 gibi veriler karar s\u00fcrecini daha g\u00fcvenilir hale getirir.<\/p>\n
PSA\u2019n\u0131n y\u00fckselmesine yol a\u00e7an nedenler \u00e7o\u011fu zaman prostat\u0131n yap\u0131sal veya iltihabi durumlar\u0131yla ili\u015fkilidir. Baz\u0131 nedenler ge\u00e7icidir, baz\u0131lar\u0131 ise d\u00fczenli takip ya da tedavi gerektirir.<\/p>\n
Benign prostat hiperplazisi olarak da bilinen iyi huylu prostat b\u00fcy\u00fcmesi, \u00f6zellikle 50 ya\u015f sonras\u0131nda s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Prostat hacmi artt\u0131k\u00e7a PSA \u00fcreten doku miktar\u0131 da artabilir. Gece s\u0131k idrara kalkma, idrar ak\u0131m\u0131nda zay\u0131flama, kesik kesik idrar yapma, bekleme ve tam bo\u015faltamama hissi bu tabloya e\u015flik edebilir.<\/p>\n
Burada PSA y\u00fcksekli\u011fi, kanserden de\u011fil b\u00fcy\u00fcyen prostat dokusundan kaynaklanabilir. Yine de prostat b\u00fcy\u00fcmesi saptanm\u0131\u015f olmas\u0131, kanser olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n otomatik olarak d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Muayene, ultrasonografi ve gerekli durumlarda multiparametrik prostat MR\u2019\u0131 ile risk birlikte de\u011ferlendirilir.<\/p>\n
Akut veya kronik prostatit PSA\u2019y\u0131 belirgin \u015fekilde y\u00fckseltebilir. Ate\u015f, kas\u0131k ve perine b\u00f6lgesinde a\u011fr\u0131, idrar yaparken yanma, s\u0131k idrara \u00e7\u0131kma, ani idrar hissi ya da bo\u015falma s\u0131ras\u0131nda a\u011fr\u0131 enfeksiyon veya iltihap lehine bulgu olabilir. Baz\u0131 hastalarda ise prostatit belirgin \u015fikayet vermeden yaln\u0131zca PSA y\u00fcksekli\u011fiyle fark edilebilir.<\/p>\n
\u0130drar tahlili ve k\u00fclt\u00fcr, bu de\u011ferlendirmede yol g\u00f6stericidir. Enfeksiyon d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa tedavi plan\u0131 k\u00fclt\u00fcr sonucu, klinik bulgular ve muayeneye g\u00f6re d\u00fczenlenmelidir. Sadece PSA y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in rastgele antibiyotik kullanmak do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. Tedavi sonras\u0131nda PSA\u2019n\u0131n uygun zamanda tekrar \u00f6l\u00e7\u00fclmesi, ge\u00e7ici y\u00fckselmenin ay\u0131rt edilmesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
PSA testinin en \u00e7ok ara\u015ft\u0131r\u0131lan nedeni prostat kanseri<\/a> olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Prostat kanseri erken evrede hi\u00e7bir belirti vermeyebilir; bu nedenle PSA y\u00fcksekli\u011fi baz\u0131 hastalarda tan\u0131ya giden ilk i\u015faret olabilir. Bununla birlikte PSA de\u011feri y\u00fcksek olan her erkekte kanser saptanmaz, PSA de\u011feri d\u00fc\u015f\u00fck olan her erkekte de kanser tamamen d\u0131\u015flanm\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n Kanser \u015f\u00fcphesi; PSA\u2019n\u0131n ya\u015fa g\u00f6re beklenenden y\u00fcksek olmas\u0131, k\u0131sa s\u00fcrede anlaml\u0131 art\u0131\u015f g\u00f6stermesi, parmakla rektal muayenede sertlik veya d\u00fczensizlik hissedilmesi, serbest PSA oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 ya da prostat MR\u2019\u0131nda \u015f\u00fcpheli lezyon g\u00f6r\u00fclmesiyle g\u00fc\u00e7lenebilir. Bu bulgular\u0131n birle\u015fimine g\u00f6re biyopsi gereklili\u011fi de\u011ferlendirilir.<\/p>\n \u0130drar\u0131n mesanede birikmesi ve ki\u015finin idrar\u0131n\u0131 yapamamas\u0131 olarak tan\u0131mlanan akut idrar retansiyonu PSA\u2019y\u0131 y\u00fckseltebilir. Mesane sondas\u0131 tak\u0131lmas\u0131, sistoskopi gibi endoskopik i\u015flemler, prostat biyopsisi ve prostat ameliyatlar\u0131 sonras\u0131nda da ge\u00e7ici PSA art\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n Bu nedenle PSA testi planlan\u0131rken yak\u0131n zamanda ge\u00e7irilen \u00fcrolojik i\u015flem mutlaka hekimle payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle prostat biyopsisi sonras\u0131 PSA\u2019n\u0131n normale d\u00f6nmesi zaman alabilir. Testin uygun zamanda tekrarlanmas\u0131, yanl\u0131\u015f y\u00fcksekli\u011fe ba\u011fl\u0131 gereksiz endi\u015feyi \u00f6nler.<\/p>\n Bo\u015falma, baz\u0131 erkeklerde PSA d\u00fczeyini k\u0131sa s\u00fcreli olarak art\u0131rabilir. Uzun s\u00fcreli ve yo\u011fun bisiklet kullan\u0131m\u0131 da prostat b\u00f6lgesine uygulanan bas\u0131n\u00e7 nedeniyle sonucu etkileyebilir. Bu etkinin ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fti\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n PSA \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce genellikle 24-48 saat cinsel bo\u015falmadan ve yo\u011fun bisiklet egzersizinden ka\u00e7\u0131nmak uygun olur. Ate\u015fli enfeksiyon, yak\u0131n zamanda yap\u0131lan prostat muayenesi veya giri\u015fimler de laboratuvar sonucunun yorumlanmas\u0131nda dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ki\u015finin kulland\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7lar da \u00f6nemlidir; finasterid ve dutasterid gibi baz\u0131 prostat ila\u00e7lar\u0131 PSA de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Bu ila\u00e7lar kullan\u0131l\u0131rken sonu\u00e7lar farkl\u0131 bir hesaplama ve klinik de\u011ferlendirme ile ele al\u0131n\u0131r.<\/p>\n \u0130lk ad\u0131m ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00fcroloji de\u011ferlendirmesidir. \u0130drar yak\u0131nmalar\u0131, ailede prostat kanseri \u00f6yk\u00fcs\u00fc, daha \u00f6nceki PSA sonu\u00e7lar\u0131, kullan\u0131lan ila\u00e7lar, ge\u00e7irilmi\u015f enfeksiyonlar ve yak\u0131n zamanda yap\u0131lan i\u015flemler sorgulan\u0131r. Parmakla rektal muayene, prostat\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve k\u0131vam\u0131 hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler sa\u011flayabilir.<\/p>\n \u015e\u00fcpheli veya s\u0131n\u0131rda sonu\u00e7larda PSA testi uygun haz\u0131rl\u0131k ko\u015fullar\u0131 sa\u011flanarak tekrar istenebilir. Tekrar \u00f6l\u00e7\u00fcmde de\u011ferin gerilemesi, ge\u00e7ici nedenleri d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrebilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k y\u00fckseli\u015fin devam etmesi ya da artmas\u0131 halinde serbest PSA, prostat hacmi ve PSA yo\u011funlu\u011fu gibi ek veriler de\u011ferlendirilir.<\/p>\n Multiparametrik prostat MR\u2019\u0131, prostat i\u00e7indeki \u015f\u00fcpheli alanlar\u0131n saptanmas\u0131nda \u00f6nemli bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemidir. MR sonucuna g\u00f6re baz\u0131 hastalarda yak\u0131n takip yeterli olabilirken, baz\u0131 hastalarda hedefli prostat biyopsisi<\/a> \u00f6nerilebilir. Biyopsi karar\u0131 yaln\u0131zca PSA say\u0131s\u0131na g\u00f6re de\u011fil, t\u00fcm risk profilin\u0259 g\u00f6re verilmelidir.<\/p>\n PSA\u2019y\u0131 yaln\u0131zca laboratuvar sonucunu iyile\u015ftirmek amac\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmak do\u011fru de\u011fildir. As\u0131l hedef, y\u00fcksekli\u011fe neden olan durumu belirlemektir. Enfeksiyon varsa uygun tedavi, iyi huylu prostat b\u00fcy\u00fcmesi varsa hastan\u0131n \u015fikayetleri ve prostat yap\u0131s\u0131na g\u00f6re ila\u00e7 veya cerrahi se\u00e7enekler g\u00fcndeme gelebilir.<\/p>\n\u0130drar retansiyonu, sonda ve \u00fcrolojik i\u015flemler<\/h3>\n
Bo\u015falma, yo\u011fun bisiklet ve di\u011fer ge\u00e7ici etkenler<\/h3>\n
Y\u00fcksek PSA sonucunda hangi incelemeler yap\u0131l\u0131r?<\/h2>\n
PSA de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in ne yap\u0131lmal\u0131?<\/h2>\n